Wśród udostępnionych przez Zbigniewa Lipskiego kronik szkół, fotokopii fragmentów książek dotyczących regionu znalazły się pamiętniki Natalii Kickiej, których fragmenty w 186 rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego – warto przybliżyć Czytelnikom. Książka jest dostępna do wypożyczenia w Powiatowej Bibliotece Publicznej w Rykach.
Słowo o autorce
Natalia Kicka była najstarszą z czterech córek Piotra Bispinga i Józefy z domu Kickiej. Jej dziad po matce, Onufry, był wojewodą płockim, żonatym z Szydłowską, siostrą znanej przyjaciółki Stanisława Augusta (…) Ludwik Kicki urodził się 1791 jako syn 
Onufrego, wielkiego koniuszego Stanisława Augusta i Józefy z Szydłowskich. Dwaj stryjowie jego piastowali kolejno urząd arcybiskupa lwowskiego, trzeci był wojewodą ruskim (…) późniejszy generał był wujem swej drugiej żony Natali (….) Kochałam go od dzieciństwa, szłam za popędem wszystkich jego i mnie otaczających, cóż dziwnego, że owładnął moje serce i napełnił je miłością, chociaż miał lat czterdzieści pięć, a ja osiemnaście…”
Puławy, Siedlce, Dęblin i Ryki na kartach pamiętnika
Rezydentów i rezydentek liczono co niemiara w Puławach (…) Wspaniała biblioteka, drukarnia, rozmaite cenne zbiory napełniały ten dwór prawdziwie książęcy w Puławach. Car Aleksander I, jadąc na kongres do Wiednia 1814, gościł w Puławach. Sypał on natenczas obietnicami. Miał uszczęśliwić Polaków (…) W Siedlcach panią hetmanową Ogińską nie mniej liczne otaczało grono domowników i gości. Samymi gorącymi patriotami się otaczała i ksiądz biskup Sołtyk do jej przyjaciół należał (…) Po długiej bytności w Galicji tym samym porządkiem wrócono do starostwa Ryk, będącego własnością mojego dziada (…) Ryki leżą pomiędzy Puławami, Dęblinem i Maciejowicami. W Dęblinie mieszkali Mniszchowie (…) W Rykach huczno i wesoło czas schodził. W starych szpargałach znalazłam opisanie obrzędu imienin mojej ciotki Teresy (…) „…Donoszą z Ryk, miejsca stołecznego i rezydencjonalnego J. W. Kickich, koniuszostwa koronnych etc. Na dniu 15 octobra nadszedł dzień uroczystej gali (…) Z rana dały harmaty odgłos powstania z łóżka (…) gdy dalsza pora nadchodziła udała się JW. Koni uszanka z rodzicami i całą familią na nabożeństwo…”
Powstanie Listopadowe
Pomiędzy szostą, a siódmą wieczór w poniedziałek 29 listopada wybiła niedpodziewanie, jak się zdawało godzina swobody (…) Po wysłuchaniu raportu ostatniego ordynansa (…) wyczekiwałam powrotu męża. Zbiegłam ku niemu, uściskał mnie i zabrał do stajni, w której poczciwy masztalerz Stanisław z Eryk rodem, rozsiodływał wierzchowca męża (…) Tymczasem masy Moskali gromadzą się w województwie lubelskim. Stoją w Puławach i okolicznie (…) Ludwik też zginął, a obok niego kwiat młodzieży; z jednego pułku 2 ułanów, 18 oficerów oprócz innych poległych. Przekonałam się po Ostrołęce, że rozpacz nie zabija…”
W szeroko cytowanych pamiętnikach Natalii Kickiej, możemy odnaleźć informacje, że herbie rodziny Czartoryskich znajdował się napis „Przeszłość przyszłości. Chciałbym by wzorem Zbigniewa Lipskiego, Andrzeja Cieśli i innym ofiarodawcom udało się za pośrednictwem bibliotek ocalić cząstkę naszej małej Ojczyzny.
Mam nadzieję, że dzięki publikacji artykułu znajdą się chętni do przeczytania Pamiętników Kickiej, doskonale opisującej dzieje XIX wiecznej Polski.
Wojciech Niedziółka
