W dostępnym w Powiatowej Bibliotece Publicznej w Rykach Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod hasłem Kłoczew (Kłoczów) znajdujemy następujące informacje: „…wieś i folwark powiat garwoliński, gmina i parafia Kłoczew. Leży nad rzeką Okrzejką, w dawnej ziemi stężyckiej, województwie sandomierskim…” Dalej następują opisy dotyczące: ilości domów, liczby ludności, specyfiki gospodarowania, wsi oraz historii parafii. Wydany w 1883 r. Słownik nie wspomina o jednych z najważniejszych epizodów z XIX wiecznej historii, które rozegrały się w Kłoczewie i innych miejscowościach należących terytorialnie po powiatu ryckiego.
Prof. dr hab . Eugeniusz Niebelski, historyk, pracownik naukowy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jest autorem wielu publikacji dotyczących m.in. Powstania Styczniowego w historię, którego wpisuje się Kłoczew. Dziś poprzez fragmenty publikacji poznamy kilka epizodów, których szczegółowy opis można znaleźć w książkach dostępnych w bibliotece powiatowej.
Nieprzejednani wrogowie Rosji: duchowieństwo lubelskie i podlaskie w powstaniu 1863 roku i na zesłaniu, Lublin 2008
„…jako pierwszy odbył się zjazd kleru podlaskiego w Kłoczewie, wsi leżącej w pobliżu Żelechowa i słynnych Kościuszkowską klęską Maciejowic, gdzie proboszczował wtedy 34-letni Kazimierz Gumowski. 13 listopada przybyli tu proboszczowie, wikariusze i przełożeni klasztorów podlaskich (…) Henryk Wiercieński zanotował po latach, że uczestniczyli, też w zjeździe księżą Brzóska, Korolec i Kotkowski. Zjazd robił w ogóle imponujące wrażenie liczbą swych członków i różnorodnością ich członków (wg przytaczanych przez Niebelskiego źródeł: liczna uczestników waha się od 50 do 100)(…) Obrady rozpoczęły się o godzinie 11 w kościele Kłoczewski, skąd proboszcz wyniósł Najświętszy Sakrament do zakrystii, aby uczestnicy nie czuli się skrępowani w dyskusji (…) czy duchowieństwo katolickie może nie naruszając zasad sumienia i praw kościelnych należeć do organizacji powstańczej (…) Zjazd w Kłoczewie, tak jak zamierzano wywarł ogromne wrażenie na Podlasiu jak i w kraju….”
Duchowni zgromadzeni w Kłoczewie przyjęli 13 listopada 1862 Deklarację stanowiącą akces kleru podlaskiego do Komitetu Centralnego Narodowego (tamże s. 478)
Wobec roku 1863: księża w powstaniu styczniowym i ich losy, Lublin 2015
„….już wkrótce władze wpadną na trop owego zjazdu, ale mając niewiele danych, będą starać się aresztować głównych organizatorów. 5 stycznia 1863 r. wzięto proboszcza Gumowskiego w Kłoczewie i przetrzymywano w areszcie śledczym do kwietnia (…) W ręce Rosjan wpadł też protokół zjazdu kłoczewskiego z pieczęciami i podpisami (…) Był to jednak blef Rosjan. Okazuje się bowiem, że na przejętym protokole były pieczęcie Komitetu Centralnego….”
W przytaczanych powyżej informacjach bez trudu odnajdziemy również informacje dotyczące innych księży, których działalność patriotyczna zasługuje na przypomnienie: „…Ks. Antoni Ołaj, proboszcz Ryk, 25 października 1865 r. znalazł się pod śledztwem, a 6 listopada pod sądem (…) księdza Konstantego Byszewskiego z Drążgowa uwolniono spod śledztwa, co było jedynym zarejestrowanym przez nas zdarzeniem (…) (wcześniej w styczniu 1864 r. przeprowadzono u niego rewizję, oskarżając o to, że był naczelnikiem okręgu łukowskiego- przyp. W.N.). W publikacji pojawia się również wikary ze Stężycy Jan Pazikowski, który był więźniem Iwanograodzkiej Twierdzy.
Szczegółowe biogramy księży możemy odnaleźć w opracowanym przez E. Niebelskiego Słowniku lubelskich i podlaskich księży uczestników powstania 1863 r., w którym odnajdziemy informacje na temat kar wymierzonym księżom. Przywoływany powyżej ks. Antoni Ołaj z Ryk został zesłany do Tobolska.
We wszystkich tych książkach możemy odnaleźć lokalne ślady wielkiej historii.
Wojciech Niedziółka
