W związku z planowaną kolejną reformą oświaty, trwa ożywiona dyskusja na temat jak ma funkcjonować sieć szkół w gminach i powiatach. Dzięki artykułowi zaczerpniętemu z Gazety Polskiej możemy dowiedzieć się jak funkcjonowała sieć szkół w dawnym Powiecie Garwolińskim m.in. w Stężycy, Kłoczewie, Drążgowie, Woli Zadybskiej i Sobieszynie O funkcjonowaniu części z nich nie pamiętają najstarsi mieszkańcy części wymienionych miejscowości, więc tym bardziej warto zobaczyć jak to drzewiej bywało w powiecie….
Ogólnie o powiecie
„…powiat garwoliński śmiało możemy nazwać perłą guberni siedleckiej (…) na przestrzeni tej rozłożyło się 9325 
osad w 17 gminach (…) na wyróżniające się stanowisko powiatu wpłynęło niezawodnie jego geograficzne położenie (…) ciągnie się on długim pasem, rzuconym nie co pod skosem od północy do południa, na prawym brzegu Wisły, wielkiej drogi komunikacyjnej, a więc cywilizacyjnej; a prócz tego równolegle prawie do Wisły biegnie trakt bity i niedawno zbudowana droga żelazna. Wszystko to miało wpływać korzystnie na stan materyalny i moralny stan mieszkańca. Szkół elementarnych napotykamy tu więcej niż gdzie indziej (…)
O sieci szkół
Do roku 1880 miał powiat szkół 40, ale po skasowaniu nieczynnej przez parę lat szkoły w Korzeniowsku, gminie Ułęż pozostał przy 39 szkółkach. Najstarszą szkółką w powiecie garwolińskim jest wiejska, założona w miasteczku Stężycy w 1835 roku (…) jest to szkółka ogólna. Dziewczęta i chłopcy się w niej kształcą; wskutek tego jest bardzo licznie uczęszczaną; liczba uczniów i uczennic rok rocznie cyfry 100 się trzyma. (…) w 1869 powstały dwie szkoły ogólne w Drążkowie (gmina Ułęż) i w Różnowie Starym (…) Szkoła ogólna w Sobieszynie (gmina Ułęż) licznie uczęszczana miała dochodu 190 rs, Nauczyciel zaś pobierał 130 rs. W Woli Zadybskiej i Zadybach (gmina Kłoczew) oraz w Kłoczewie szkoły uposażone 150-160 rs., płaciły nauczycielom po 100, 150 i 110 rs. Nie należały do szkół licznie uczęszczanych, a średnią liczbę uczniów możemy położyć między 40-60 (…) toż samo można powiedzieć o szkole w Ułężu Górnym, tylko uposażenie jej wyniosło 210 rs. Podatki, a raczej składka szkolna na utrzymanie tych szkółek wyniosła RS. 6916
Więcej nauczycielek
Szkoły w powiecie garwolińskim wyróżniają się jeszcze tym, ze przeważnie prowadzone są przez nauczycielki, bowiem na 40 szkół w 1876 r. nauczycielek było 25. Liczba ta utrzymywała się jeszcze do 1880 r (…) w ogólności zaznaczyć należy, iż kobiety nauczycielki odpowiedniejsze są do szkół ludowych, niż mężczyźni, i dzieci wieśniaków chętniej się do nich garną, a rodzice więcej zaufania pokładają w nauce kobiecej….”
Mimo upływu wielu lat widzimy, że zawirowania związane z funkcjonowaniem sieci szkół to nie tylko specyfika naszych czasów. Samorządy również w końcu XIX wieku musiały zmagać się z problemami demograficznymi i finansowymi związanymi z prowadzeniem placówek oświatowych.
Jeżeli dysponują Państwo pamiątkami z przeszłości miejscowości i funkcjonujących tam szkół zapraszamy Powiatowej Biblioteki Publicznej w Rykach. Od dłuższego czasu biblioteka pozyskuje i skanuje materiały dokumentujące przeszłość ziemi ryckiej. Zapraszamy w poniedziałki, środy i piątki na ulicę żytnią 5A (boczne wejście do internatu ZSZ nr 1 w Rykach)
Wojciech Niedziółka
Ilustracja pochodzi z Atlasu geograficznego Ilustrowanego Królestwa Polskiego na podstawie najnowszych źródeł opracowanego pod redakcją J.M. Bazewicza, Warszawa 1907
